Linkse partijen, voeg publieke optie zorgstelsel toe!

#TK2017 • Wat doen PvdA, SP, GroenLinks aan marktwerking in zorg?

In de Verenigde Staten neemt de campagne voor de presidentsverkiezingen door Donald Trump bizarre vormen aan. Aan de Democratische kant zien we een aparte strijd tussen Hillary Clinton en linkse luis in de pels Bernie Sanders.

De centrumlinkse Clinton heeft eigenlijk al gewonnen maar Sanders gaat door. Hij wil al zijn supporters de kans geven op hem te stemmen en met zoveel mogelijk gedelegeerden het platform van de Democratische partij naar links trekken.

Eén van twistpunten is de zorg. Obamacare (officieel Affordable Care Act) is een stelsel dat lijkt op het Nederlandse. Simpel gezegd: private verzekeraars bieden polissen aan, en mogen mensen met een slechte gezondheid niet weigeren. De concurrentie (marktwerking) moet kosten verlagen en kwaliteit verhogen.

Het is een rechts, neoliberaal systeem dat ons in Nederland in 2006 is opgelegd door D66, VVD en CDA. Voor links-progressieven is het verre van ideaal.

Maar het loopt op dit moment redelijk. Het Nederlandse zorgstelsel wordt internationaal goed beoordeeld. Dat is uiteraard een papieren werkelijkheid. Niet perse hoe wij het als burgers ervaren. Wat zullen (centrum)linkse partijen nu in hun verkiezingsprogramma’s voor volgend jaar zetten over de zorg?

Doorn in het oog

NRC-commentator Tom-Jan Meeus schreef twee weken geleden dat we geen voorstellen voor grote hervormingen van het stelsel hoeven te verwachten. ‘Grote ingrepen in het zorgstelsel, de AOW-leeftijd of de hypotheekrenteaftrek circuleren, zover ik kan nagaan, in geen van de partijen’, aldus Meeus.

Dat is gek want de marktwerking in de zorg is vrijwel alle linkse en progressieve kiezers een doorn in het oog, en is onder rechtse kiezers trouwens ook niet erg populair. Dat verzekeraars miljarden winst maken terwijl premies en eigen bijdragen elk jaar omhoog gaan wordt door weinigen als positief gezien.

In de VS zien we een soortgelijke dynamiek. Het ideaal van links en progressief is een single-payer zorgstelsel in overheidshanden. Zeg maar ons vroegere Ziekenfonds maar dan zonder inkomensgrens, de Britse NHS, enzovoort.

Voor- en nadelen, ingewikkelde details, die je kan bediscussiëren. Dat geldt voor elk stelsel. Maar het gaat hier om het principe van publieke zorgfinanciering en -organisatie. Waar de overheid dus verantwoordelijk voor is.

Inkomensafhankelijke zorgpremie

Dat bracht mij naar enkele artikelen over het zorgdebat in de VS, waaronder dit stuk op de progressieve site Vox over de populariteit van single-payer.

Die analyse biedt sterke punten. Voor PvdA, SP en GroenLinks, die begonnen zijn met het schrijven van hun verkiezingsprogramma’s, ook interessant.

In 2012 wilden de drie linkse partijen de marktwerking uit onze basiszorg verbannen, de financiering meer inkomensafhankelijk maken, en de zorg regionaal organiseren. Met diverse verschillen, maar dat was de grote lijn.

In de kabinetsformatie had de PvdA de inkomensafhankelijke zorgpremie binnengehaald, maar dat plan bleek niet goed uitgewerkt en stuitte op veel weerstand. Het toonde meteen aan hoe lastig het zal worden om nog van het neoliberale zorgstelsel, met die verfoeide marktwerking, af te komen.

De term ‘inkomensafhankelijke zorgpremie’ is door die toestand trouwens besmet geraakt. Na zo’n mislukking is het makkelijker er campagne tegen te voeren. De linkse partijen doen er beter aan met een vernieuwde visie te komen.

Gedrocht van een zorgstelsel

In de VS wil Sanders Obamacare vervangen door single-payer; het links-progressieve ideaal. Clinton wil voortbouwen op Obamacare, en de kosten van medicijnen en eigen bijdragen verlagen. Sanders heeft Clinton inmiddels een stuk naar links getrokken en zij omarmt ook de zogenaamde public option.

Die publieke optie zouden PvdA, SP en GroenLinks ook in hun programma’s kunnen zetten. Dat is een realistische, haalbare, plausibele eerste stap richting het links-progressieve ideaal van een volledig publieke zorgverzekering.

Er zijn mensen die zeggen dat het oude Ziekenfonds weer ingevoerd moet worden. Geen goed plan. Eerder een zwaktebod; terug naar af is niet progressief. Neoliberalen kunnen dat in de campagne veel te makkelijk diskwalificeren.

Met name de spindoctors van D66 zouden daar wel raad mee weten. Ook al zou een vernieuwd Ziekenfonds beter zijn dan het gedrocht van een zorgstelsel waar zij ons mee hebben opgescheept, in de beeldvorming wordt het al gauw muf.

De zorgpremie afschaffen en alles via de belastingen financieren is ook een idee dat op links geregeld voorbijkomt. Ook daar zitten veel haken en ogen aan, zeker als je kijkt naar hoe de veelgeplaagde Belastingdienst nu functioneert.

Het artikel op Vox plaatst kanttekeningen bij precies die zaken. Een rigoureuze switch naar single-payer zou een (te) grote economische schok veroorzaken.

Publieke optie goede eerste stap

De financiering helemaal overhoop halen wordt een totale PR-chaos. Denk niet alleen aan wat er gebeurde rondom de inkomensafhankelijke zorgpremie, maar ook hoe voorstellen voor btw- en accijnsverhogingen in de media uitwerken. Dat daar dan andere belastingen voor verlaagd worden dringt niet echt door.

Kortom, een publieke optie toevoegen in het zorgstelsel is een prima weg die PvdA, SP en GroenLinks kunnen kiezen. Die zou in plaats kunnen komen van de huidige zorgtoeslag. Meteen goed om de Belastingdienst te ontlasten en de onacceptabele praktijk van zorgmijding aan te pakken. Win-win-win.

Een mooie eerste stap richting een publiek zorgstelsel. Het linkse ideaal. De criteria voor zo’n publieke optie kunnen in de loop der tijd immers verruimd worden. Meer groepen toegang geven waardoor de solidariteit in het stelsel vergroot, en de marktwerking er stap voor stap uit verdrongen wordt.

Rechtse partijen zullen niet staan te juichen, maar een breekpunt zullen ze er vermoedelijk niet van maken. Zij willen ook af van de zorgtoeslag. Een publieke optie geeft hen de ruimte om criteria te verscherpen, toegang te beperken. Daar kunnen ze hun neoliberale lusten dus ook driftig op botvieren.

Als ze daar van kiezers genoeg stemmen voor krijgen. Een publieke optie toevoegen aan het zorgstelsel is democratisch het eerlijkst. We kunnen dan kiezen welke richting het op moet: meer publiek, of meer markt in onze zorg?

Video: Feel The Love

Foto: Ken Teegardin

facebook share facebook share

Geen reacties // Reageer

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *

Naam

Website

Het kan vijf minuten duren voordat nieuwe reacties zichtbaar zijn.

De volgende HTML tags en attributen zijn toegestaan: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>